Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak zwróciła się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o ustawowe uregulowanie opieki wytchnieniowej. Zdaniem RPD rozwiązanie funkcjonujące obecnie w formie corocznego programu powinno stać się trwałym elementem systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin.
Wsparcie nie tylko dla dziecka
W wystąpieniu z 3 sierpnia 2026 roku, Rzeczniczka Praw Dziecka wskazała, że opieka nad dzieckiem z niepełnosprawnością jest długotrwała, a jej zakres musi być stale dostosowywany do zmieniających się potrzeb. Wiąże się to ze znacznym obciążeniem organizacyjnym, fizycznym i psychicznym rodziców i opiekunów.
Jak podkreślono w dokumencie, osoby sprawujące codzienną opiekę często podporządkowują jej swój harmonogram. Według RPD może to prowadzić do ograniczenia aktywności zawodowej i społecznej, zaniedbywania własnego zdrowia oraz rezygnacji z planów i aspiracji.
Rzeczniczka przywołała również wyniki badania potrzeb osób z niepełnosprawnościami przeprowadzonego przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Spośród ankietowanych, którzy określili najważniejsze potrzeby opiekunów, 21 proc. wskazało m.in. opiekę wytchnieniową, czas wolny i odpoczynek.
Program bez trwałych podstaw ustawowych
Usługi są obecnie finansowane i organizowane przede wszystkim w ramach programu „Opieka wytchnieniowa”. Program powstaje na podstawie przepisów ustawy „Za Życiem” oraz ustawy o Funduszu Solidarnościowym, który zobowiązuje Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej do corocznego opracowania planu wsparcia osób z niepełnosprawnościami.
W 2019 roku z usług organizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego skorzystało 2079 osób. W 2024 roku ta liczba wzrosła do 22471. Liczba zaangażowanych gmin i powiatów wzrosła w tym okresie z 324 do 1448.
Od 2021 roku program jest realizowany również przez organizacje pozarządowe. W 2024 roku zapewniły one wsparcie 5161 osobom z niepełnosprawnościami. Według RPD dane te pokazują, że opieka wytchnieniowa stała się istotną częścią systemu pomocy.
Dane o liczbie osób z niepełnosprawnościami
W wystąpieniu RPD przytoczono również dane z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitorowania i Orzekania o Niepełnosprawności. Według stanu na 5 września 2025 roku orzeczenie o niepełnosprawności posiadało 249054 dzieci w wieku od ukończenia 2. do ukończenia 16. roku życia.
Wśród osób w wieku od 16 do 18 lat znaczny stopień niepełnosprawności stwierdzono u 33276 osób. W przypadku dorosłych liczba osób posiadających orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wynosiła 856760.
RPD oczekuje działań legislacyjnych
Monika Horna-Cieślak poprosiła ministrę Agnieszkę Dziemianowicz-Bąk o kompleksową analizę obecnego systemu i rozpoczęcie prac legislacyjnych. Ich celem miałoby być ustawowe uregulowanie usług opieki wytchnieniowej oraz uznanie ich za trwały instrument pomocy rodzinom i opiekunom osób z niepełnosprawnościami.
Zdaniem RPD ustawowe podstawy mogłyby zwiększyć dostępność, ciągłość i przewidywalność wsparcia. Szczególne znaczenie miałoby to dla rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami, które obecnie korzystają z pomocy przyznawanej w ramach kolejnych, okresowych edycji programu.
Źródło informacji i zdjęcia: politykazdrowotna.com.
