Najwyższa Izba Kontroli (NIK) wykryła liczne nieprawidłowości w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnościami finansowanym z Funduszu Solidarnościowego. Kontrola programów „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami” oraz „Opieka wytchnieniowa” pokazała problemy z ciągłością finansowania, dokumentacją oraz rozliczaniem usług. Według ustaleń NIK wartość wykrytych nieprawidłowości sięga blisko 2,9 mln zł.
Kontrola NIK w programach wsparcia osób z niepełnosprawnościami
Najwyższa Izba Kontroli (NIK) przeprowadziła kontrolę dotyczącą funkcjonowania systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów realizowanego przez organizacje pozarządowe. Programy finansowane były z Funduszu Solidarnościowego, którego dysponentem jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
Kontrola objęła programy: „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnościami”, „Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej” oraz „Opieka wytchnieniowa dla członków rodzin lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami” w edycjach 2022 i 2023.
Ich celem było zapewnienie pomocy osobom z niepełnosprawnościami w codziennym funkcjonowaniu oraz odciążenie opiekunów poprzez opiekę wytchnieniową.
Brak ciągłości wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami
Jednym z głównych problemów wskazanych przez NIK był brak ciągłości finansowania usług asystencji osobistej i opieki wytchnieniowej. Umowy pomiędzy instytucjami publicznymi a organizacjami pozarządowymi były podpisywane nawet kilka miesięcy po zakończeniu poprzednich kontraktów.
W praktyce oznaczało to, że w pierwszych miesiącach roku wiele osób z niepełnosprawnościami nie otrzymywało wsparcia lub było ono znacząco ograniczone. Organizacje pozarządowe miały również trudności z utrzymaniem zatrudnienia asystentów i opiekunów.
NIK podkreśliła w raporcie: Potrzeby osób z niepełnosprawnością i ich opiekunów nie mają ram czasowych i nie kończą się z danym rokiem. Realne wsparcie powinno trwać nieprzerwanie.
Nieprawidłowości w rozliczaniu usług asystentów
Kontrola wykazała również liczne problemy z rozliczaniem usług asystencji osobistej.
W dokumentacji stwierdzono sytuacje, w których:
– jeden asystent w tym samym czasie miał pracować w dwóch różnych miejscach,
– jeden asystent rozliczał tę samą usługę w ramach różnych programów,
– kilku asystentów miało wykonywać usługi dla tej samej osoby jednocześnie,
– ta sama osoba z niepełnosprawnością była obsługiwana w kilku miejscach jednocześnie.
W jednej z organizacji skorygowano 279 godzin usług o wartości 11,2 tys. zł, a środki zostały zwrócone do Funduszu Solidarnościowego.
Podwójne finansowanie i błędy między organizacjami
NIK zidentyfikowała także przypadki, gdy te same godziny usług były rozliczane przez różne organizacje pozarządowe. Łącznie dotyczyło to 79 godzin usług o wartości 3,2 tys. zł. Problem wynikał m.in. z braku możliwości wzajemnej weryfikacji dokumentów przez różne organizacje realizujące programy.
W jednym z przypadków osoba z niepełnosprawnością przebywała w ośrodku zapewniającym całodobową opiekę w ramach programu „Opieka wytchnieniowa”, a jednocześnie rozliczano usługi asystenckie wykonywane rzekomo w jej domu.
Miliony złotych w nieprawidłowościach
Łączna wartość ustaleń kontroli NIK wyniosła blisko 2,9 mln zł.
W trakcie kontroli organizacje:
– skorygowały sprawozdania finansowe,
– zwróciły środki nienależnie pobrane,
– oddały 86,3 tys. zł do Funduszu Solidarnościowego.
W jednym przypadku organizacja nie prowadziła wyodrębnionej ewidencji księgowej, a nawet przez rok nie prowadziła ksiąg rachunkowych, mimo takiego obowiązku. W sprawozdaniach wykazywano koszty, które nie miały potwierdzenia w dokumentacji. Wartość takich wydatków wyniosła 372,1 tys. zł.
NIK wykazała również, że jedna z organizacji zamiast samodzielnie realizować program, przekazała większość usług podwykonawcom.
Na ten cel przeznaczono 2,23 mln zł, czyli 83,4% całego finansowania otrzymanego przez organizację oraz 92,5% kosztów bezpośrednich projektu.
Wnioski NIK i możliwe zmiany w systemie
Po zakończeniu kontroli Najwyższa Izba Kontroli sformułowała 37 wniosków pokontrolnych. Dotyczą one m.in.:
– dokładniejszej weryfikacji kart rozliczeniowych usług,
– korekty sprawozdań finansowych,
– zwrotu środków pobranych nienależnie wraz z odsetkami.
Jednocześnie trwają prace nad zmianami systemowymi. 21 listopada 2025 r. projekt ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami został skierowany do Sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny.
Nowe przepisy mają umożliwić przyznawanie wsparcia na okres dłuższy niż jeden rok, co ma zapewnić ciągłość usług dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów.
Źródło: politykazdrowotna.com. Zdjęcie ilustracyjne – fot. archiwum.
