Czwarty etap kampanii społecznej „Różni, ale Równi. Zobacz człowieka.” Dotyczy osób ze spektrum autyzmu.
Spektrum autyzmu jest pojęciem szerszym niż autyzm i jego zdefiniowanie nie jest łatwe. Autyzm jest inny dla każdej osoby. Warto jednak spróbować spojrzeć na świat oczami osoby autystycznej.
Jako matka 17 letniego autysty uważam, że najważniejsze w życiu osób ze spektrum jest integracja społeczna. Dlatego tak ważna jest ta kampania zarówno dla osób z niepełnosprawnościami, jak i dla osób zdrowych
– podkreśla Agnieszka Małota (Razem dla Integracji).
Jak zatem powinniśmy się zachować w towarzystwie osób z całościowym zaburzeniem, typu autyzm?:
- Mów prostym językiem. Unikaj przenośni, sarkazmu, ironii, metafor, wypowiedzi wieloznacznych, przysłów, powiedzeń. Dla osoby z autyzmem mogą być one niezrozumiałe lub odebrane dosłownie.
- Jasno formułuj swoje oczekiwania. Mów konkretnie, czego oczekujesz i w razie potrzeby doprecyzuj swoją wypowiedź. Przykład? Jeśli osoba ze spektrum autyzmu jest Twoim pracownikiem, nie mów „Proszę, aby to zadanie zostało dobrze zrobione”. Wyjaśnij, co w tym przypadku oznacza słowo „dobrze”. Chcesz, aby osoba z autyzmem wykonała Twoją prośbę? Powiedz jasno, czego oczekujesz, np. „proszę, otwórz okno” zamiast „jest mi gorąco, warto przewietrzyć pokój”.
- Postaw na komunikaty werbalne. Dla osób w spektrum powszechnie używane gesty często są niezrozumiałe i niełatwo im zrozumieć ich znaczenie. Mają również trudności z odczytaniem emocji z twarzy swojego rozmówcy. Jest Ci smutno lub jesteś radosny? Powiedz o tym. Nie oczekuj, że osoba z autyzmem domyśli się, jaki masz nastrój lub co czujesz.
- Upewnij się, czy zostałeś dobrze zrozumiany. Jesteś przełożonym lub nauczycielem osoby z autyzmem? Jeśli masz wątpliwości, czy dobrze zrozumiała ona Twoje słowa, poproś ją o powtórzenie.
- Zwróć uwagę na otoczenie. Ma ono bardzo duży wpływ na to, czy osoba z autyzmem będzie mogła skupić się na Waszej rozmowie. Określone dźwięki, światło, zapachy i nadmiar bodźców mogą ją rozproszyć. Jest to spowodowane nadwrażliwością sensoryczną, która często towarzyszy spektrum autyzmu.
- Trzymaj się tematu rozmowy. Unikaj dygresji, nie wprowadzaj wielu wątków do rozmowy.
- Zachowaj dystans do ocen. Osoby z autyzmem często wyrażają wprost swoje myśli i oceny. Trudno jest im zrozumieć zasady i normy społeczne, dlatego ich komentarze mogą zostać odebrane jako nietaktowne lub zbyt bezpośrednie. Jeśli np. nie spodoba im się Twoja fryzura, mogą o tym powiedzieć wprost. Pamiętaj, celem nie jest sprawianie Ci przykrości. Spróbuj zdystansować się od takiej oceny i – jeśli masz taką potrzebę – spokojnie wytłumacz, dlaczego dane słowa są dla Ciebie krzywdzące.
- Bądź cierpliwy. Osoby z ASD miewają problemy z komunikacją werbalną. Mogą mówić wolno, używając pojedynczych słów. Czasami potrzebują więcej czasu na udzielenie odpowiedzi. Twoje zniecierpliwienie nie pomoże w rozmowie, a może sprawić, że osoba z autyzmem wycofa się z interakcji.
- Słyszysz powtórzenia? Okaż zrozumienie. Podczas rozmowy osoba z autyzmem, szczególnie dziecko, może dosłownie przytaczać wypowiedziane przez Ciebie zdania, np. na pytanie „Chcesz usiąść?” możesz otrzymać odpowiedź „Chcesz usiąść?”. To echolalia, która polega na powtarzaniu słów usłyszanych przed chwilą albo w przeszłości. Jeśli w czasie rozmowy usłyszysz zaskakujące dla Ciebie powtarzanie Twojej wypowiedzi, okaż zrozumienie.
- „Ja” to czasami „ona/on”. Osoby w spektrum autyzmu, zwłaszcza dzieci, mogą odwracać zaimki i mówić o sobie w drugiej lub trzeciej osobie. W takiej sytuacji zaufaj swoim kompetencjom komunikacyjnym i spróbuj zrozumieć, czy Twój rozmówca mówi o sobie mimo używania innych form.
Źródło: krakow.pl. Zdjęcie w tekście – fot. Kraków Bez Barier. Zdjęcie ilustracyjne – fot archiwum.
