Minęło dwa lata od wejścia w życie przepisów o świadczeniu wspierającym. Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) ponownie interweniuje w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, wskazując na dramatyczne skutki opóźnień w orzekaniu oraz luki prawne, które pozbawiają wsparcia rodziny osób z niepełnosprawnościami. W grudniu 2025 r. Rzecznik zażądał informacji o wynikach rządowego przeglądu przepisów.
Wprowadzone 1 stycznia 2024 r. świadczenie wspierające miało być przełomem w systemie pomocy, celując w osoby z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu. Jednak korespondencja między RPO a Ministerstwem z roku 2025 odsłania obraz systemu, który w wielu miejscach zawiódł oczekiwania beneficjentów.
Krytyczna diagnoza: Opóźnienia i luki w prawie
W obszernym wystąpieniu z 3 lutego 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek, wypunktował szereg dysfunkcji systemu, które wymagają „pogłębionej refleksji i podjęcia działań”.
- Dramatyczne zatory orzecznicze i „luka śmierci”
Najpoważniejszym problemem zidentyfikowanym przez RPO jest przewlekłość postępowań. Ustawowy termin 3 miesięcy na wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia jest drastycznie przekraczany, nierzadko o kilkanaście miesięcy. Skutki tych opóźnień są tragiczne.
– Istnieje duża grupa osób, które wystąpiły z wnioskami o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia i zmarły przed wydaniem rozstrzygnięcia (…) albo też uzyskały decyzję, ale zmarły w trakcie postępowania o ustalenie świadczenia wspierającego przez ZUS – pisze w swoim liście (znak III.7064.478.2024.JA) Marcin Wiącek.
Obecne przepisy nie pozwalają rodzinom na otrzymanie świadczenia za okres, w którym bliscy żyli i czekali na decyzję. RPO wskazuje, że opiekunowie, którzy w tym czasie ponosili koszty opieki, zostają z niczym, a śmierć wnioskodawcy zamyka drogę do wypłaty środków.
- Pułapka ubezpieczeniowa dla opiekunów
Kolejnym problemem jest mechanizm przejścia ze świadczenia pielęgnacyjnego na wspierające. Przyznanie świadczenia wspierającego skutkuje uchyleniem prawa do świadczenia opiekuńczego z mocą wsteczną.
Prowadzi to do sytuacji, w której opiekun traci ubezpieczenie zdrowotne wstecznie i przez to powstaje zobowiązanie do zwrotu NFZ kosztów leczenia, z którego opiekun korzystał w okresie oczekiwania na decyzję.
Opiekunowie tracą także ciągłość opłacania składek emerytalno-rentowych.
- Wzrost kosztów usług opiekuńczych niweluje pomoc
Rzecznik zwrócił uwagę na mechanizm, w którym przyznanie świadczenia wspierającego drastycznie podnosi odpłatność za gminne usługi opiekuńcze, ponieważ świadczenie wlicza się do dochodu. W skrajnych przypadkach wzrost opłat przekracza wysokość samego świadczenia, co niweczy cel pomocy i zmusza beneficjentów do rezygnacji z usług.
- Wykluczenie cyfrowe
Ustawa narzuca wyłącznie elektroniczną formę składania wniosków. Dla wielu osób starszych i z niepełnosprawnościami brak możliwości złożenia wniosku papierowego jest barierą nie do przejścia, wynikającą z braku kompetencji lub narzędzi cyfrowych.
Reakcja Rządu: Analiza i przegląd przepisów
W odpowiedzi z 10 kwietnia 2025 r. ówczesny Sekretarz Stanu, Łukasz Krasoń, zapewnił, że wsparcie osób z niepełnosprawnościami jest priorytetem rządu. Ministerstwo przyznało, że budowa systemu jest zadaniem trudnym, a pomoc powinna trafiać do osób najbardziej potrzebujących.
Przedstawiciel resortu wskazał, że ustawodawca przewidział mechanizm weryfikacji prawa. Zgodnie z art. 69 ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do dokonania przeglądu stosowania przepisów po upływie roku od ich wejścia w życie. Ministerstwo zapewniło wówczas, że problemy zgłaszane przez RPO są analizowane w ramach tego przeglądu.
Aktualny status: RPO czeka na konkrety
W najnowszym piśmie z 12 grudnia 2025 r., skierowanym do nowej Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych, Mai Nowak, Zastępca RPO Stanisław Trociuk powrócił do sprawy.
– Zwracam się do Pani Minister z uprzejmą prośbą o poinformowanie Rzecznika o wynikach przeprowadzonego na podstawie art. 69 ustawy o świadczeniu wspierającym przeglądu, który wraz z rekomendacjami został przyjęty w dniu 16 października 2025 r. przez Radę Ministrów , a także planowanych kierunkach zmian systemowych oraz legislacyjnych odnoszących się do omawianego obszaru wsparcia.
RPO domaga się informacji o:
- Wynikach przeprowadzonego przeglądu.
- Rekomendacjach przyjętych przez rząd.
- Planowanych kierunkach zmian systemowych oraz legislacyjnych, które mają naprawić wadliwe mechanizmy.
Źródło informacji i zdjęcia: niepełnosprawni.pl.
